Gne Sistemi 10 Bilinmesi Gerekenler: Gezegensel Atmosferler

Her zaman temiz hava soluduunuzda, Dnya atmosferi nedeniyle bunu gvenle yapabileceinizi unutmak kolaydr. Yeryznde yaam bizi scak tutan, bizi nefes almamza ve zararl radyasyondan korumamza izin veren koruyucu rt olmadan var olamazd.


Dnyann atmosferini zel yapan nedir ve dier gezegenlerin atmosferi nasl karlatrlr? te 10 tidbits:
1. Dnyada, Dnya'nn yzeyine en yakn atmosferik katman olan troposferde yayoruz. Tropos, deiim anlamna gelir ve isim srekli deien hava ve gaz karmmz yanstr.
Yeryznde bulunduunuz yere bal olarak 5 ila 9 mil (8 ila 14 kilometre) kalnlnda ve en youn atmosfer tabakas. Nefes aldmzda, yaklak yzde 78 azot, yzde 21 oksijen ve yzde 1 argon, su buhar ve karbondioksit ieren bir hava karmn alyoruz.



2. Mars'n neredeyse tm karbondioksiti ok ince bir atmosfere sahiptir. Kzl Gezegenin dk atmosferik basnc ve zayf sera etkisini (atmosfer atmosferden uzaya doru yaylan sy yakaladnda ortaya kan snmay) azaltmak iin az miktarda metan veya su buhar nedeniyle, Mars'n yzeyi olduka souk, ortalama yzey scakl -82 derece Fahrenheit (eksi 63 Santigrat derece) olmak.

3. Vens'n Mars gibi bir atmosferi neredeyse tm karbondioksittir. Bununla birlikte, Vens atmosferinde Dnya'ya gre yaklak 154.000 kat daha fazla karbondiokside (ve Mars'n yaptklarndan yaklak 19,000 kat daha fazla), kaak bir sera etkisi ve kurun eriyecek kadar scak bir yzey scakl retmektedir. Kaak bir sera etkisi, bir gezegenin atmosferinin ve yzey scaklnn, okyanuslar souyana kadar ok scak hale gelene kadar artmaya devam etmesidir.



4. Jpiter, gklerde ayr bulut katmanna (amonyak, amonyum hidroslfid ve sudan oluur) sahip olup, bunlarn bir araya getirilmesiyle birlikte, yaklak 44 mil (71 kilometre) ykseklik araln kapsar. Gezegenin hzl dn - her 10 saatte bir dnyor - gl bir jet ak yaratyor, bulutlarn karanlk kuaklara ve gezegenin evresini saran parlak blgelere ayryor.

5. Satrn'n atmosferi - Cassini uzay gemimizin gezegenin 13 olaanst yldnmn sonlandrd - birka allmadk zellie sahip. Rzgarlar gne sistemindeki en hzllar arasndadr ve saatte 1,118 mil (1,800 kilometre) hza ular. Saturn, Kuzey ve Gney kutuplarnda scak bir kutup girdabna (kutup etrafnda dnen atmosferik gaz ktlesine) sahip gne sistemimizdeki tek gezegen olabilir. Ayrca, vortuslarn gz-duvar bulutlar vardr, bu da onlar Dnya'daki gibi kasrga benzeri sistemlere dntrr.


Bir baka arpc zellik ise Kuzey Kutbu'nu evreleyen altgen biimli bir jettir. Buna ek olarak, her 20 ila 30 Dnya arasnda, Satrn bir mega frtnaya (aylarca srecek byk bir frtna) ev sahiplii yapyor.



6. Urans, atmosferdeki souk metan gazyla imzalanan mavi-yeil rengini ve yksek bulutsuzluunu alr. Gezegenin minimum troposfer scakl 49 Kelvin (eksi 224.2 santigrat derece), bu da onu baz yerlerde Neptn'den daha da souk yapyor. Rzgarlar ekvatorda geriye doru hareket ederek gezegenin dnne doru uuyor. Kutuplara daha yakn olan rzgarlar ne doru ilerler ve gezegenin dnyle akar.

7. Neptn, gne sistemimizdeki en rzgarl gezegendir. Gne'ten gelen byk mesafesine ve dk enerji giriine ramen, Neptn'deki rzgar hzlar saatte 1.200 mil (saatte 2000 kilometre) aarak Jpiterden kat daha gl ve Dnyadan dokuz kat daha gl. Dnyann en gl rzgarlar bile saatte yaklak 250 mil (saatte 400 kilometre) vurmaktadr. Ayrca, Neptnn atmosferi, Uransn atmosferiyle ayn sebeplerden dolay mavi.


8. WASP-39b, scak, iirilmi, Satrn benzeri bir dsal gezegen (gne sistemimizin dndaki gezegen), yaklak 700 kyl uzaklkta, atmosferinde ok fazla suya sahip. Aslnda bilim adamlar, Satrn'n yapt su miktarnn yaklak kat olduunu tahmin ediyor.



9. Scak Jpiters ile ilgili bir hava durumu - yldzlarna ok yakn yrngede olan Jpiter benzeri gezegenler, bulutlu geceler ve gneli gnlerden bahsedebilir; 2.400 derece Fahrenheit (yaklak 1,300 derece Santigrat veya 1,600 Kelvin). Bulut bileimleri scaklklarna baldr ve almalar bulutlarn eit dalmam olduunu gstermektedir.



10. 55 Cancri e, Dnya ve Neptnler arasnda bir apa sahip gne sistemimizin dndaki bir gezegen olan bir sper Dnya d gezegeni, muhtemelen iinde bulunan azot, su ve hatta oksijen-moleklleri ieren bir atmosfere sahiptir. Atmosferimiz - ama ok daha yksek scaklklarda. Gezegen yldzna ok yakn yrngede dolaan gezegen, sv suyu muhafaza edemedi ve muhtemelen yaam destekleyemezdi.