Svey Krizi


Svey Krizi, 1956 ylnda srail, ngiltere ve Fransa'nn oluturduu gizli ittifak ile Msr arasnda yaplan savatr. Msr lideri Nasr'n Svey Kanaln milliletirdiini aklamasndan sonra kan sava, Sovyetler Birlii'nin Londra ve Paris'e atom bombas atma tehditi karsnda ngiltere ve Fransa'nn geri adm atmasyla sonlanmtr. Svey Krizi, kinci Dnya Sava ncesinde dnyaya egemen olan Bat Avrupal devletlerin mutlak egemenliinin son bulduunu ve artk Amerika'nn destei olmadan hareket edemeyeceklerini gstermitir.

atmann Temeli


1950'lere gelindiinde Msrda egemen bir devlet kurulmu olmasna ramen Svey Kanalnn denetimi Batl Devletlerin kontrol ettii Kanal irketindeydi. vey kanal yoluyla bata ngiltere ve Fransa olmak zere pekok Bat Avrupa devleti, Krfez lkelerinden petrol alyordu.

Msrda 1952 ylnda iktidara gelen Cemal Abdulnasr, lkesini askeri ynden glendirmeye ve srail karsnda stn duruma gemeye ok nem verdi. Bu amala, Sovyetler Birliine yaklamaya ve ekoslovakya stnden silah almaya balad. Ayrca, Asuan Barajn bitirip, lkenin ekonomik kalknmasn salamak istiyordu. Fakat bunlar iin byk miktarda mali yardma ihtiyac vard. ABD ve ngiltereden kredi almay denediyse de, bu iki lke Msrn Dou Bloundan silah almas ve srail kart militanlar desteklemesi sebebiyle kredi vermediler.

Bunun zerine Nasr, ihtiyac olan mali gc salamak iin Svey Kanaln ileten Kanal irketini milletirdiini aklad. Kanal irketinin hisselerinin deerini sahip devletlere deyeceini akladysada, bu karar ngiltere ve Fransadan ok byk tepki ald. nk, bu iki devlet iin Svey Kanal, Basra Krfezi'ndeki devletlerden aldklar petroln tanmas iin ok nemliydi. Bu nedenle burada, Sovyetlere yanamaya balayan Msrn denetim kurmas tehlikeliydi. Ayrca ok karl olan Kanal irketi hisselerini Msra devretmek istemiyorlard.


ngiltere, Fransa ve srail Anlamas


Anlamazl zmek iin toplanan Londra Konferansndan sonu kmad. Bunun zerine ngiltere babakan Antony Eden Parise gitti. Paris dndaki Sevrde toplanan ngiltere, Fransa ve srail Msra askeri mdahele karar ald. Buna gre srail Msra saldracak, ngiltere ve Fransa ise savaanlar ayrmak bahanesiyle blgeye asker kartp kanal igal edeceklerdi. ki lke arasndaki atmalar durdurulduktan sonra ise, daha baka atmalar nlemek ve dnya ticaretinin blge savalarndan etkilenmemesini salamak amacyla blgede kalc bir ngiliz-Fransz birlii konulandrlacakt.


ngiltere ve Fransann Saldrs


Anlamaya gre srail 29 Ekim 1956da Sina yarmadasn igale balad. Derhal harekete geen ngiltere ve Fransa, Msra blgeye asker yollayarak sava durdurmay nerdi. Nasrn bunu reddetmesinin ardndan ise iki devlet askeri harekata balad. ngiltereden ve Fransadan birok uak gemisinin katld harekat 5 Kasma kadar hava saldrs; sonrasnda ise parat birliklerin indirilmesi eklinde gerekleti. Taktik adan harekat ok baarl oldu. ngiliz ve Fransz birlikleri, Msr birliklerini yenip kolayca kanal ele geirdi ve blgeye hakim oldu.


Savan Bitii ve Bar


Sovyetler ve Amerikann Tepkisi [deitir]Hem Sovyetler Birlii, hem de Amerika Birleik Devletleri bu saldrya kar cephe aldlar. Amerika ve Sovyetlerin savaa kar ortak tavr koymalar, Souk Savan ender olaylarndan biridir. Sovyetlerin, Msrdan ekilmemeleri durumunda Paris ve Londraya nkleer saldr yapma tehdidi sonrasnda ngiltere ve Fransa atekes ilan edip geri ekilmek zorunda kald. Kasmda balayan geri ekilme Aralk aynda tamamland.

Amerika Birleik Devletleri, Sovyetlerin Dou Avrupada yaylmasna byk tepki gsterdii halde kendi mttefiklerinin benzer emperyalist amalar iin savamas karsnda hem kendi iinde hemde uluslararas ortamda tepki grmt. Bu nedenle harekata kar km ve Sovyetlerin saldr tehdidi karsnda ngiltere ve Fransay yalnz brakmtr. Ayrca Amerika Birleik Devletleri, Svey Krizinin daha byk bir atmaya dnmesi ve Dou/Bat Bloklar arasnda bir sava eklini almasndan korkuyordu.

ABDnin bu harekata kar olmasndaki dier bir neden ise, bu savala blgedeki Bat kart akmlarn glenip Arap lkelerinin Sovyetlere yanamasyd. Petrol sebebiyle ok nemli olan bu blgede Sovyet etkisi, Amerika iin kabul edilemez olurdu.


Birlemi Milletler Bar Gc


Savan sonlanmasyla, Kanada Dileri Bakan Lester Pearson, Birlemi Milletler Bar Gc kurularak Gazze eridine ve Sina Yarmadasna yerletirilmesini nerdi. Birok lkenin katlmyla oluturulan bu gcn bar salanncaya kadar Msr ve srail'in savamasn engellemek sorumluluunu stlenmesi gerekiyordu.

1967ye kadar blgede kalan Bar Gc, bu tarihte ekilmi ve hemen ardndan Alt Gn Sava kmtr.


Savan Sonular


Svey Krizinin en nemli sonucu, Avrupa Devletlerinin zayfln gstermesi oldu. Yarm yzyl ncesinde dnyaya mutlak egemen olan ngiltere ve Fransann artk Amerikann askeri destei olmadan hareket edemeyecei ortaya kmt. Bu, dnya hakimiyetinin Avrupadan Amerika ve Sovyetlere getiinin ilan olmutur.

Svey Krizi, ngilterenin Falkland Adalar Savana kadar Amerikann destei olmadan yapt son harekattr. Bu sre iinde ngiltere, askeri harekatlarnda hep Amerikann desteini arayacaktr.

Fransada ise General de Gaulle, Fransann d politika amalar iin Amerikaya gvenemeyeceini anlamtr. ktidara geldikten sonra de Gaulle, Fransann bamsz bir politika izleyebilmesi iin nkleer silah gelitirilmesine balayacak ve Fransa'y NATO'nun askeri kanadndan ekecektir.

Svey Krizinden Nasr, Arap dnyasnn en gl lideri olarak kt. Msr, sava kaybetmi ve byk asker kayb vermi olmasna ramen Svey Kanal zerinde denetimini kurmutu. Msrda 1881 ylndan beri var olan ngiliz etkisi ortadan kaldrlmt.

Svey Krizi sonrasnda Nasr ykselirken, ngilterede babakan Antony Eden istifa etmek zorunda kalyordu.

ngiltere ve Fransann zayflnn ortaya kmas ve Msrn ayakta kalmas kolonilerin bamszlama srecini hzlandrd. Bu iki devletin kalan kolonileri ileriki yllarda bamsz oldular.

Msr kurtaran, ngiltere ve Fransay geri ekilmeye zorlayan, Sovyetler Birliiydi. Bu tarihten sonra blgede Sovyetlerin prestiji hzla artmaya balad.