Vietnam Sava denen ve 1965'de balayp 1973 yl balarna kadar sekiz yl devam eden, Amerika'nn Kuzey Vietnam'la mcadelesi, Amerikan tarihi bakmndan olduu kadar, sava sonras milletleraras mnasebetlerin gelimesi asndan son derece enteresan ve mhim bir hdise tekil eder. Vietnam sava, bir sperdevlet'in, 17 milyonluk bir kck lkede batakla nasl saplandnn da bir hikyesidir. Bu, ayn zamanda, ar tabiat artlarndan iyi yararlanan bir gerilla taktiinin, en mkemmel konvansiyonel silhlar karsndaki zaferinin de bir ifadesidir. Nihayet, 1861-1865'denberi, yani son yz yl ierisinde ilk defa, Amerikan halk, manasz ve amasz bulduu bu sava dolaysile federal hkmete kar bakaldrmtr.Amerika'nn Vietnam'a bulamas birdenbire olmam, yava yava gelien bir politikann neticesi olarak ortaya kmtr.

1954 Temmuzun daki Cenevre anlamalar ile Laos, Kamboya. Kuzey ve Gney Vietnam bamsz devletler olmulard. Yalnz, 17'nci enlemin kuzeyinde bulunan Kuzey Vietnam'da Ho Chi Minh liderliinde bir komnist rejim bulunuyordu. Bu rejimin daha kuzeyinde ise in gibi bir komnist dev vard. Onun da kuzeyinde, Sovyet Rusya gibi bir komnist sperdevlet bulunmaktayd.

Meseleye bu adan baknca, Kuzey Vietnam Asya'daki byk komnist blokun bir ileri ucu, bir ileri karakolu idi ve bu hali ile de btn Hindiini ktas iin muhtemel bir tehdit ve tehlike idi. Bu sebeple Amerika, 1954'den sonra Vietnam'da ve genel olarak Hindiini de Fransa'nn yerine geti ve Asya komnist bloku ile SEATO yelerinin meydana getirdii anti-komnist gney-dou Asya arasnda bir tampon tekil eden Gney Vietnam ile yakndan ilgilenmeye balad.

Gney Vietnam'da 23 Ekim 1955'de yaplan bir referandumda imparator Bao Dai drld ve Vietnam'n bana Ngo Dinh Diem geti. Koyu bir komnist aleyhtar olan Diem'i Amerika hemen 26 Ekimde tand ve Diern de ilk gnden itibaren Amerika'ya dayanma yoluna gitti. Diem 8-10 Mays 1957'de Amerika'y ziyaret etti ve yaynlanan ortak demete, in'in de ad zikredilerek, blgede komnizmin ykc faaliyetlerini gittike arttrmakta olduuna dikkat ekildi.

Dier taraftan, 1954 Cenevre anlamalarna gre, Kuzey ve Gney Vietnam seimler yoluyla birletirilecekti. Secimler 1956 ylnda yaplacakt. O zamanki genel kanaat odur ki, eer 1956 ylnda seimler yaplm olsayd, Ho hi Minh Gney Vietnam'da da seimleri kazanabilirdi. Bunu bildii iindir ki, Gney Vietnam diktatr, katolik ve antikomnist Diem bu seimlere yanamad. Amerika da Diem'i destekledi.

Ho hi Minh 1957 ylna kadar bekledi. Diem'in seime yanamadn grnce, Diem hkmetini devirmek iin, Gney Vietnam'daki Viet Cong vastasile youn terrist faaliyetlerine ve gerilla mcaddelerine giriti. Viet ong'un Gney Vietnam'da yaratt huzursuzluk o derece ciddi bir hal ald ki, Bakan Eisenhower 4 Nisan 1959'da yapt bir konumada, 12 milyon nfuslu Gney Vietnam'n komnist kontrol altna dmesinin, 150 milyonluk bir blgeyi tehlikeye sokacan, Amerika iin ve hrriyet iin ykc bir gelimeyi balatacan, bundan dolay Amerika'nn gvenlii ve milli menfaatleri iin Gney Vietnam'a ekonomik ve asker yardmn yaplmas gerektiini sylyordu. Amerika'nn Vietnam'a bulamas byle balad. Bakan Eisenhower 1960 Kasmnda grevden ayrldnda ve Kennedy Bakanlk seimlerini kazandnda, Amerika'nn Gney Vietnam'da 1000 asker danman bulunuyordu. Bakan Kennedy 22 Kasm 1963 gn ldrldnde ise, bu danmalarn says 17.000 olacaktr. Bu arada 70 danman da ldrlmt. Amerika ilk kayplar vermeye balamt.

Amerika'nn yeni Bakan John F. Kennedy 20 Ocak 1961'de grevine resmen balad zaman Viet Cong'un faaliyetleri ile Gney Vietnam'da durum daha da ktlemiti. Bu sebeple Kenndy, Bakan Yardmcs Lyndon B. Johnson', durumu yerinde incelemek zere, 1961 Maysnda Gney Vietnam'a gnderdi. Johnson ve Diem arasnda yaplan grmeler sonunda, 13 Moys 1961'de yaynlanan ortak bildiride, Gney Vietnam'da mevcut olan gerilla sava ve Komnist Imparatorluu'nun Hr Vietnama yapt bask karsnda alnmas gereken tedbirler 8 madde halinde belirtiliyordu ki, bu tedbirler arasnda Amerika'nn asker yardm ile uzman yani danman yardm bata geliyordu.

Bu durum karsnda Kennedy iki bask arasnda kalmtr. Askerlere gre Gney Vietnam'a Amerikan askeri gnderilmeliydi. Dileri Bakanl ise, bunun tehlikeli sonular dourabileceini ve Amerika'y Vietnam'da Fransa'nn durumuna drebilecei grn ileri srd. Bakan Kennedy bu iki grn arasnda yer ald ve Gney Vietnam'daki Amerikan asker danmanlarnn saysn arttrd, 1963 Kasmnda bir sukaste kurban gittiinde, danmanlarn says 17.000'i bulmutu. Fakat bu meseleye are olmad.

te yandan, Gney Vietnam'da Diem'in diktatrl her geen gn halk iin ekilmez hale gelmeye balamt. Bu sebeple, siyas reformlar yapabilecek bir idareyi ibana getirmek amac ile ve Amerika'nn destekledii bir darbe ile, Diem 1963 Aralk aynda iktidardan drld ve yerine General Duong Van Minh bakanlnda bir Asker htill Konseyi geti.

Kennedy'nin ldrlmesinden sonra, Anayasa gerei, Bakanla, Bakan Yardmcs Johnson geti. Johnson'la beraber Amerika'nn Vietnam politikas da yeni bir safhaya girdi. Daha dorusu Amerika Vietnam savana fiilen bulat. Zira, 2 Austos 1964 gn Tonkin Krfezinde Amerikan donanmasna ait Maddox destroyeri Viet Minh (Kuzey Vietnam) gemilerinin saldrsna urad. 4 Austos gn bu saldrlar dier Amerikan gemilerine de yneldi. Amerikan donanmas bu saldrlar pskrtmekle ve iki Viet Minh gemisini batrmakla beraber, hukuken Viet Minh Amerika'ya saldrda bulunmu olmaktayd. Bu sebeple, Bakan Johnson 5 Austos'ta Kongre'ye gnderdii mesajda, komnizmin saldrlarna kar Amerika'nn kararlln gstermesini ve bu saldrlara kar koymada, asker kullanma da dahil, Bakana yetki verilmesini istedi. Kongre ise, 10 Austosta ald ortak kararnda,Bakana, Amerikan silhl kuvvetlerine kar vukubulacak her trl saldry defetmek ve Amerika'nn SEATO antlamas erevesi iindeki taahhtlerini yerine getirmek iin, Amerikan askerlerinin kullanlmas da dahil, her trl tedbiri alma yetkisini verdi. Karar, Senato'da 2'ye kart 88 ve Temsilciler Meclisinde de sfra kar 416 oyla kabul edilmiti.

Amerika'nn bu kararll, Viet Minh'in cesaretini kraca yerde, gneydeki faaliyetlerini daha da arttrd. Bunun zerine Bakan Johnson Kuzey Vietnam' mzakere masasna oturtabilmek amac ile, 1965 ubatndan itibaren Kuzey Vietnam' bombalatmaya balad. Maksad, Viet Minh gerillalarnn gcn kaynanda yok etmekti. Bu sebeple asker hedefler bombardman ediliyordu. Bu bombardmanlar yl srecektir.

Fakat bombardmanlar istenen neticeyi vermedi. Zira Ho Chi Minh, Amerika'nn havadan yapt baskya, karada kendi basksn arttrarak cevap verdi. Yani, Gney Vietnam'a szmalar ve gerilia faaliyetleri bsbtn artt. Bu ise Amerika'y, Vietnam' Amerikan askeri ile savunmaya evketti. 1965 Maysnda Gney Vietnama 80.000 asker gnderildi. Bu say giderek artacak ve 600 bine yaklaacaktr.

Vietnam'a asker gnderilmesi Amerika'nn kendi iinde byk alkantya sebep oldu. Zira Amerikan askeri lmeye balaynca Amerikan kamu oyunda tepkiler artmaya balad. Byk ehirlerde ve bilhassa niversitelerde Vietnam savana kar protesto gsterilerine giriti. Genlik Vietnam savasnn ve orada lme gereinin sebebini anlayamyordu. Vietnam sava, Amerikan kamu oyu iin sebebi anlalamayan manasz ve amasz bir sava haline gelmiti. O kadar ki, Amerikan Kongresi de Bakan Johnson'n aleyhine bir tutum almaya ve Johnson'n yanl deerlendirme ile kendilerini yanlttn sylemeye balad.

Amerika'nn Avrupal mttefikleri de Amerika'nn Vietnam macerasn tasvib etmediler. Bat ittifak Vietnam'da bir prestij yaras alrken, te yandan Amerika kendi mttefiklerine yeteri kadar danmadan bir maceraya girmiti ki, bu macerann sonu Bat Avrupa'y da iin iine ekebilirdi. Bu konuda en fazla tepki gsteren de Fransa oldu.

Halbuki Amerika'nn bu sava deerlendirmesindeki faktrler yle idi.

Amerika Gney-Dou Asya ile Pasifii kendi mill menfaatlerinin ve gvenliinin hayat bir blgesi olarak telkki ediyordu. II. Dnya Sava�nda Japonya ile atmaya srklenmesinin sebebi de, in'i korumaktan ziyade, Japonya'nn gneye sarkp Gney-Dou Asya ve Pasifii tehdit etmesiydi.

Kuzey Vietnam'a da bu sefer in asndan bakyor ve Kuzey Vietnam' in'in bir uzants olarak gryordu. Bilhassa in'in 1959 da Tibet'i igali ve 1962'de de Hindistan'a saldrmas, 1964'de in'in kendi atom bombasn yapmas ve nihayet 1965'de Savunma Bakan Lin Piao'nun Gney-Dou Asya'dan sz etmesi, Amerika'nn bu konudaki endielerini arttran gelimeler olmutur. Btn bunlardan baka, Vietnam'n yzlerce yl in hkimiyeti altnda yaam olmasn ve ayrca, in Vietnam'a hkim olduu takdirde, blgede yaayan geni in aznlklarn da harekete geirebileceini de unutmamak gerekir.

Bununla beraber, Bakan Johnson, bir yandan Vietnam savanda trmanmaya giderken, te yandan da, eitli kanallardan bar iin teebbslerini de eksik etmedi. Bu teebbsler 1966-1967'de younlat.Bu gelimelerin neticesi olarak 1968 Maysnda Paris'te Kuzey Vietnam ve Amerika arasnda bar grmeleri balad ve grmeler biraz ilerleyince de, Bakan Johnson 31 Ekim 1968 tarihinden itibaren Vietnam'n bombardmann durdurdu.

Bu arada Johnson, 31 Mart 1968'de yapt bu konumada, �Vietnam sava karsnda Amerikallar birlik ve btnle davet etti ve bu birlik ve btnln korunmas iin, kendisinin 1568 Kasmndaki bakanlk seimlerine adayln kovmayacan bildirdi.

1968 Kasmnda yaplan Bakanlk seimlerini Cumhuriyeti Partiden Richard Nixon kazand. Nixon, 20 Ocak 1969'da Babakanlk grevine baladnda Vietnam'da 540.000 Amerikan askeri bulunuyordu ve 31.000 Amerikan askeri de Vietnam'da lmt. Bu sebeple Nixon ve Dileri Bakan Henry Kissinger, Vietnam politikasna yeni bir ekil verdiler. Buna gre, Amerika bir yandan Vietnam'daki askerini yava yava geriye ekerken, bir yandan Kuzey Vietnam'n bombalanmas daha da arttrlacakt. Bunun da sebebi, Kuzey Vietnam' bara zorlamakt. Nitekim, Nixon idaresi btn bunlar yaparken Paris'te devam etmekte olan bar grmelerini de hzlandrmaya alt. Nixon, Amerika'y Vietnam bataklndan ekip karmaya kararl idi. Bundan dolay 1969 Hazirannda 25.000 Amerikan askerini Vietnam'dan ekti. 1971 yl sonlarnda geri ekilen asker says 200.000'i bulacaktr. Bu arada da, Nixon, 1969 Temmuzunda Pasifik blgesinde yapt bir gezi srasnda, 25 Temmuzda Guam adasnda yapt basn toplantsnda, Guam Doktrini veya Nixon Doktrini denen grlerini ortaya att.ibirlii yolu ile bar (peace through partnership) prensibine dayanan bu grlere gre, Amerika bundan byle dnyann neresinde olursa olsun, Vietnam rnei savalara girmeyip .Mttefiklerine Amerikan askerini kullanarak deil, ekonomik ve asker yardm suretiyle destek olacakt, Nixon Doktrini, bir bakma, 1957 Ocak tarihli Eisenhower Doktrinin tersi oluyordu. nk Eisenhower Doktrini Amerikan askerinin kullanlmas esasna dayanmaktayd.

Paris'te srmekte olan bar grmeleri ancak 1973 yl banda bir neticeye ulaabildi. Bunda, 1972 ylnda Amerika'nn in'le mnasebetlerini dzeltmesi ve ayrca Sovyet Rusya ile Amerika arasnda 1972 Maysnda SALT-I antlamasnn imzas byk rol oynamtr nk, Kuzey Vietnam'n iki destekisi olan, hem Sovyetlerin ve hem de in Halk Cumhuriyeti'nin, Amerika'nn Vietnam'da skk bir durumda bulunduu bir srada, bu lke ile mnasebetlerini yumuatmas, Kuzey Vietnam iin msbet bir gelime deildi, Ho Chi Minh, bir yalnzlk ihtimalinden ende etti. Kald ki, Amerikan bombardmanlarnn Kuzey Vietnam'da yapt tahribat da yle kolay onarlacak cinsten deildi. lke gerekten harap bir duruma girmiti. Bu faktrler, Ho Chi Minh'i sava sona erdirmeye sevketti.

Amerika'ya 55.000 Amerikan askerinin lmne malolon Vietnam bar Paris'te 27 Ocak 1973'de imzaland.Esas metni 23 maddeden ibaret olan bu bar ile, 1954 Cenevre anlamalarna dnlyor, yani 17'nci enlem yine Kuzey ve Gney Vietnam arasnda snr oluyordu. Amerika altm gn iinde Vietnam'daki btn askerini ve malzemesini geri ekecek ve mevcut slerini de tasfiye edecekti. Buna mukabil, Kuzey Vietnam da Gney Vietnam halknn kendi kaderini kendisinin tayin etmesine ve istedii siyas rejime kendisinin karar vermesine mdahale etmeyecekti. Kuzey ve Gney Vietnam'n birletirilmesi, kuvvet ve zor yoluyla deil, iki tarafn aralarnda yapacaklar mzakereler, karlkl anlama ve bar yoluyla gerekletirilecekti. Bundan baka, Kamboya ve Laos'un tarafszlna ve bamszlna taraflar tam sayg gstereceklerdi, Nihayet, Kuzey Vietnam ile Amerika arasnda meydana gelen bu yeni mnasebet dzeni dolaysiyle, sava yaralarnn sarlmasnda ve kalknmasnda Amerika, Kuzey Vietnam'a yardm edecekti.

Amerika, bu bar ile nihayet yakasn Vietnam'dan kurtarmaya muvaffak olmutu. Lkin Vietnam meselesi bu bar ile kapanmad. Bar ancak 22 ay devam edebildi. Bu srenin sonunda Gney Vietnam komnistlerin eline geti.

Amerika, Vietnam'dan ekildikten sonra, Gney Vietnam'n yaklak 1 milyon kadar askeri, 1.600 ua ve 600 tank vard. Fakat, Viet Cong gerillalarnn faaliyeti dolaysile, bu asker sabit mevkileri savunmakta idi. Saldr gc yoktu. Dier taraftan, Vietnam savann Amerikan kamu oyunda uyandrd tepki dolaysile, bartan hemen sonra Amerikan Kongresi de Gney Vietnam'a yaplan yardmlar, azaltmaya balad. Asker yardm 1 milyon dolardan 700 milyona ve ekonomik yardm da 750 milyon dolardan 425 milyona indirildi. Buna karlk Gney Vietnam'daki asker durum da iyi deildi. Saygon rejimine kar savaan Vietnam Halk Ordusunun gneyde 200.000 askeri bulunuyordu. Viet Cong gerillalarnn kuvveti de 100.000 civarnda idi. Btn bunlara bir de Saygon hkmeti iindeki suistimalleri ilve etmek gerekiyordu.

Bu artlardan yararlanan Kuzey Vietnam 1974 Aralk ay balarnda Kamboya'dan Mekong Nehri deltasndan Gney Vietnam'a doru saldrlara geti. Bu saldrlar Kuzeyden ve dier yerlerden de yaplan bir ok saldrlar takip etti. Bu saldrlar o kadar abuk geliti ki, Gney Vietnam balca birer birer komnistlerin eline gemeye balad. Gney Vietnam ordusu bu saldrlar karsnda abucak kt. En son 30 Nisan 1975'de bakent Saygon'un komnistlere teslim olmas ile, btn Vietnam, otuz yllk bir mcadeleden sonra komnistlerin kontrol altna girmi oluyordu. Bu ise Gney-Dou Asya blgesindeki kuvvet mnasebetlerinin yapsnda mhim deiiklikler meydana getirerek yeni bir dnemi aacaktr.

VETNAM SAVAINDAN SONRA

Kuzey Vietnam'n Gneyi ele geirmesi ve bu suretle, II.Dnya Sava'ndan sonra blnm olan bu lkeyi kendi kontrol altnda birletirmi olmas, bir dier blnm lkenin kuzeyi olan Kuzey Kore'yi de harekete geirdi. Komnist Kuzey Kore'nin lideri Kim II Sung 1975 Nisannda Peking'i ziyaret ederek Gney Kore'ye kar giriecei hareket iin in'den destek istedi, Halbuki imdi in'in gney-dou Asya gelimelerine bak ok farkl idi ve in�in deerlendirmelerinde Sovyet faktr ar basyordu. Bu sebeple in, Kuzey Kore'nin girimek istedii teebbs desteklemeye yanamad. Kald ki, Kuzey Kore'nin niyetini sezinleyen Birleik Amerika, hemen arln Gney Kore'nin yanna koydu ve Gney Kore'ye herhangi bir saldr halinde Amerika'nn her trl yardm yapacan bildirdi. Bu durum karsnda. Kim II Sung hevesinden vazgemek zorunda kald.

Kuzey Vietnam'n Gney Vietnam' igali, gneydogu Asya'nn dier lkelerinde byk bir tel ve korkuya sebep oldu ve tarafszlk eilimlerini kuvvetlendirdi. Bunun birinci sebebi, gerill sova ve ykc faaliyetlerde Kuzey Vietnam'n gerekten yetenekli olduunun ortaya kmas idi. kincisi ise, Gney Vietnam'n teslim olmas ok miktarda Amerikan silh ve asker malzemesinin komnistlerin eline gemi olmasyd. O zaman Amerikan Savunma Bakanlnn tahminlerine gre, 2 milyar dolarlk Amerikan silh komnistlerin eline gemiti.

Gerekte, Vietnam'n hemen yeni bir saldrya geecek hali yoktu. Fakat blge lkeleri, belirttiimiz sebeplerden dolay, korkuya kapldlar. 1967'de kurulan ASEAN (Gney-Dou Asya Devletleri Birligi - Association of South-East Asian Nations) yelerinden Malaysia, Tayland ve Filipinler, hemen in'le diplomatik mnasebetler kurdular.Vietnam'a kar in'de bir denge unsuru aryorlard. Zira, biraz aada aklayacamz zere, Vietnam meselesi Sovyet Rusya ile in arasnda daha 1975 Maysndan itibaren yeni bir mcadele konusu olduu gibi, eski ad ile Kamboya, fakat 1975'den itibaren yeni ad ile Kampuchea'nn Vietnam ile aras bozulacak ve Vietnam, Sovyet Rusya'ya dayanma yoluna giderken, Kampuchea da gvenliini in'in kanadnn altnda bulacaktr.

Dier taraftan, Vietnam'n tepkisini ekmemek iin, Malaysia Gney-Dou Asya'nn bir tarafszlk blgesi olmasn teklif ederken, Tayland ve Filipinler, lkelerindeki Amerikan askerlerinin ekilmesini istediler. Bunun neticesi olarak, 24 Eyll 1975'de SEATO datld.

Bu lkelerin iinde en fazla korkuya kaplan, Laos ve Kamboya'ya karadan ve Vietnam'a da denizden komu olan Tayland idi. Hatta Tayland gneydou Asya'da kurulacak yeni bir gruplamaya Kamboya, Laos ve Vietnam' da katmak gibi baz tasarlarn peinde oldu ise de, bu srada Hanoi'nin meseleleri ve tasarlar bambaka idi.

Mamafih 1975 yl sonlarna doru ortalk sakinlemeye balaynca gneydou Asya blgesinin heyacan da gemeye balad ve bu blge lkeleri yine gvenliklerini, Amerika'nn blgeye olan alkasna balamaya baladlar. in yine bu lkeler iin bir dayanak unsuru olmaya devam etti. Zira, Vietnam'n 1978 Aralk ay sonundan itibaren Kampuchea'y igale balamas, in ile blge lkeleri arasnda dolayl bir menfaat ortakl ortaya kard.

VETNAM'IN KAMPUCHEA'YI GAL

Eski ad ile Kamboya, yeni ad ile Kampuchea, 1954 Cenevre anlamalar ile bamsz olmakla beraber 1941-1970 arasnda Prens Sihanouk'un idaresinde katm ve 1970 ylnda da Mareal Lon Nol'un yapt bir darbe ile Sihanouk iktidardan drlmtr. Fakat Lon Nol�un diktatrlne kar, ordunun iinden de olmak zere eitli evrelerden muhalefet ortaya kmakla beraber Kzl Khmer'ler (Khmer Rouge) denen Kamboya komnistlerinin mcadelesi daha messir olmutur. nk Kzl Khmer'leri Kuzey Vietnam desteklemekteydi. Yani, Kuzey Vietnam, Gney Vietnam'a kar mcadele ederken Kamboya'da da Kzl Khmer'ler Lon Nol rejimine kar mcadele etmekte idiler. Fakat Kzl Khmerlerin en byk destekisi in Halk Cumhuriyeti idi. in, Kzl Khmer'lere silh ve malzeme yardm yaparken, Kuzey Vietnam da Vietnam Halk Ordusundan 30.000 kiilik bir kuvvetle Kzl Khmer'lere yardm etmekteydi.

1973 Ocak aynda Kuzey Vietnam'n Amerika ile bar yapmas Kzl Khmerlerin houna gitmese de, mcadelelerine devam ettiler ve 17 Nisan 1975'de bakent Phnom Penh'in Kzl Khmerlerin eline gemesi ile Kamboya da komnistlerin kontrol altna giriyor ve lkenin yeni ad Kampuchea oluyordu. nk Kamboya Komnist Partisi 1973'de Kompuchea Komnist Partisi adn almt.

Kampuchea komnistlerinin 1975'te lkeye hkim olmasndan sonra, Kampuchea ile Vietnam'n mnasebetleri gittike bozularak 1977'den itibaren atmalara dnmeye balad. Bu gelimede iki sebep mhim rol oynamtr. Birincisi, daha 1950'lerden itibaren Vietnam komnistlerinin Kamboya komnist partisi zerinde kurduu hkimiyettir. Bu ise, Kamboya komnistlerini, Kamboya'nn menfaatlerini bir tarafa brakarak Vietnam Komnist Partisi'nin kendi karlarna gre izdii izgiye uyma zorunluluunda brakmtr. Yani, bu ibirlii Kamboya'nn deil, Kuzey Vietnam'n menfaatlerine gre ekillenmitir. Bu ise Kamboya komnistlerini memnun etmemitir. Burada ikinci faktr ortaya kmaktadr. Vietnam'n menfaatlerinin Kamboya'nn menfaatlerinin stnde tutulmas Kamboya komnistlerini memnun etmemitir; nk, 17. yzyldan 19. yzyla kadar, Kamboya'deki Khmer Krall ile Vietnam Krall arasnda daima rekabet ve mcadeleler olmu ve bu sebepten de Khmer'lerin Vietnamllara kar bir sempatisi mevcut olmamtr. Khmerlerin Vietnamllara kar bu tarih dmanl iki lke komnist partileri arasndaki mnasebetleri de tesir altna almaktan geri kalmamtr. Ayrca, Kuzey Vietnam, Gney Vietnam'a kar yrtt mcadele srasnda Kamboya topraklarn da kullanm, daha nce de belirttiimiz gibi, buraya asker sokmu ve 1975'den sonra da bu askerlerini Kamboya topraklarndan ekmedii iin, bu snr topraklarnda Kampuchea ile Vietnam kuvvetleri arasnda yl srecek bir atmalar dnemi balamtr.

atmalarn iddetlenmesi 1977 Aralk aynn son gnlerinde olmutur. Vietnam bu atmalarda Kampuchea kuvvetlerine 8 bin kiilik bir kayp verdirmitir. Bu sebeple Vietnam 1978 ubatnda Kampuchea'ya atmalar durdurmay, snrn her iki tarafnda 5 Klm geniliinde askerden arnm blge tesisini ve birbirlerinin iilerine karmamay ngren bir antlama yapmay teklif etmi ise de, bu teklif Kampuchea tarafndan reddedildii gibi, Vietnam topraklarna Kompuchea saldrlar devam etti.

Bu srada in'in sahneye girdiini grmekteyiz. nk Vietnam'n Sovyet Rusya'ya kaymaya balamas zerine Kampuchea da in'e yanamaya balad. in balangta Kampuchea'y yattrarak blgede yeni bir atmann kmasn nlemek istedi. in'in basks zerine Kampuchea 1978 Maysnda, Vietnam'a, atmalarn durdurulmasn ve Vietnam'n, Kampuchea'nn toprak btnl ile bamszlna sayg gstermeyi taahht etmesini ngren bir anlama teklif etti. Bunu da Vietnam reddetti. Reddettii gibi, Kampuchea'dan kaan halk eiterek, Aralk 1978 banda Kamboun Mill Selmeti iin Birleik Cephe ad le bir tekilt kurdu. Ayrca Vietnam, Kampuchea snrlarna 12 tmenlik yani 200.000 kiilik bir kuvvet ym bulunuyordu.

Kompuchea ile Vietnam'n mnasebetleri bu ekilde ktleirken, in-Vietnam mnasebetleri de giderek bozulmakta idi Vietnam, Kampuchea snrna asker yarken in de Vietnam snrna asker ymaya balad. Bu durum Vietnam' Sovyetler Birliine daha ok yaklatrd ve 3 Kasm 1978'de Vietnam ile Sovyetler Birlii arasnda bir Bar, Dostluk ve ibirlii Antlamas imzaland. Bu antlamann 6'nc maddesi ittifaka yakn bir hkm tamaktayd. nk bu maddeye gre, taraflardan biri saldr veya saldr tehdidi ile karlarsa, taraflar gerekli tedbirleri almak amac ile, derhal birbirlerine danacaklard. Bu suretle Vietnam, in'in karsna Sovyetleri karmak suretile dengeyi salyor ve arkasndan emin bir duruma geliyordu.

Vietnam, 27 Aralk 1978 gn, tanklarla ve zrhl aralarla desteklenen 120.000 kiilik bir kuvvetle Kampuchea'ya kar saldrya geti. 1975'ten beri lkeyi, diktatrln tesinde, tam bir zulm ve ikence ile idare eden Pol Pot rejimi Vietnam'n saldrsna fazla dayanamad. 7 Ocak 1979 gn bakent Phnom Penh Vietnam kuvvetleri tarafndan igal edildi ve Pol Pot da yanna ald bir ksm kuvvetle Tayland snr yaknlarndaki dalk ve ormanlk blgelere kat. Pol Pot�un komutasndaki 30 bin kadar Khmer Rouge (Kzl Khmer) kuvveti, bundan sonra gerilia muharebelerine balayacaktr ki, Tayland ve in Pol Pot'u destekleyeceklerdir.

Bakent Phnom Penh'in dtnn ertesi gn, 8 Ocak 1979 da, Pol Pot�un muhaliflerinden Heng Samrin, kendi bakanlnda bir Kampuchea Halk ihtill Konseyi kurdu ve Kampuchea Halk Cumhuriyeti'nin de kuruluunu iln etti. Bununla beraber, Vietnam'n Kampuchea'y istil ve igali dnyada o kadar tepki uyandrd ki, Sovyetlerin btn abalarna ramen, Kampuchea'y Birlemi Milletler�de Heng Samrin deil, Pol Pot rejimi temsil etmeye devam etti.

N'N VETNAM'A SALDIRISI

Vietnam'n Kcmpuchea'y gali, in-Vietnam mnasebetlerinde barda taran damla oldu. Vietnam'n 1978 Kasmnda Sovyetlerle ittifaka yakn bir antlama imzalamas ve arkasndan da Kampuchea'y igali, in'i son derece sinirlendirdi. nk Vietnam imdi btn gneydou Asya'ya hkim olma yolundayd. u halde, in'e gre, meydann bo olmadn ve Sovyetlere dayanmann da pek ie yaramyacan Vietnam'a gstermek gerekliydi. Yani: Vietnam'a �bir ders� verilmeliydi.

in 17 ubat 1S79 gn 100 bin kiilik bir kuvvetle Vietnam snrlarndan ieri girmeye balad. Kuzey Vietnam'da bir ksm topraklar igal ettikten sonra, bu asker harektla tasarlanan amacn gereklemi olduunu bildirerek 16 Martta kuvvetlerini geri ekti.

in'in Vietnam'a yapt saldrnn Vietnam zerinde ok fazla messir olduu sylenemez. Belki Vietnam'a bir in faktrnn varln gsterdi, lkin Vietnam'n politikasnda mhim deiiklik meydana getirmedi. Aksine, Vietnam'n d politikas, in'e ramen iki istikamette gelime gsterdi.

Bunlardan biri: Vietnam ile Sovyetler Birlii arasndaki mnasebetlerin daha da sklamasdr. in-Vietnam sava srasnda, bir tanesi fze taycs olmak zere, 14 Sovyet sava gemisi Vietnam'n Cam Ranh krfezine geldi. 1979 Maysnda da bir Sovyet denizalts yine ayn krfeze geldi ki, ilk defa bu sularda bir Sovyet denizalts grnmekteydi. Vietnam, Sovyetlere bu kylarda resmen herhangi bir deniz ss vermemekle beraber, Sovyet sava gemileri bilhassa Donang deniz ssnn kolaylklarndan yararlanmaya balamlard.

Vietnam-Sovyet mnasebetlerinin gelimesi bu kadarla da kalmad. Vietnam ekonomik bakmdan da her geen gn Sovyetlere dayanmak zorunda kald. Daha nce de belirttiimiz gibi, Vietnam sava 1975'de sona erdii zaman, bilhassa Kuzey Vietnam bir harebe halinde idi. Savan ykntlarn tamir etmek ve lkenin kalknmasn hzlandrabilmek iin Sovyetlerden yardm ald. Kampuchea'nn igali ise, Vietnam'a yeni ekonomik dertler kard. nk yldr iktidar elinde tutan Pol Pot ve rejimi, lkede tam bir zulm idaresi tatbik etti. Bu zulm bilhassa aydnlara ynelmiti. Bir ok aydn ldrld gibi, bir ou da krsal alanlarda ok g artlarda almaya zorlanmt. Daktilo, televizyon, otomobil gibi medeni vastalar, yozlam bir hayatn unsurlar olarak yasaklanmt Ksacas, Vietnam'n Karnpuchea'ya saldrs ne kadar gayr insan ve medeniyetten uzak bir hareket olmu ise, Pol Pot rejimi de o kadar gayr insan ve gayr medeni idi. Dolaysile, Vietnam Kampuchea'y tam bir perianlk iinde buldu. Yeni lider, Vietnam'n kuklas Heng Samrin ve Vietnam, Kampuchea'nn ekonomik problemlerinin zm iin de srtn Sovyet Rusya'ya dayamak zorunda kald.

Btn bu skntlara ramen, Vietnam Hindicini blgesindeki yaylma ve genilemesini arttrmaktan da geri kalmad. D politikasndaki ikinci mhim gelime buydu. Bu gelime de iki istikamette oldu. Laos'ta da bir komnist rejim olmakla ve bu rejim de Sovyet Rusyaya dayanmakla beraber, Laos'un iinde de mevcut rejime kar bir hareket balamt. Bu sebeple Vietnam, 1979 ylnda Laos'a 50.000 kiilik bir kuvvet sevketmi bulunuyordu. Yani Laos da Vietnam'n kontrol altna girmiti. Mamafih, 1980 Eyllnde Laos'un Champassak eyaletinde Laos Halknn Milli Kurtulu Birleik Cephesi kurulmu ise de, bu kurulu kuvvetli ve messir bir organizasyon olamamtr.

Dier taraftan Vietnam ,Pol Pot'un Tayland'dan ve Tayland vastas ile in'den devaml yardm almas sebebile 1979 ylndan itibaren Tayland zerindeki basksn arttrd. Zira, Tayland, 1975 Vietnam okunu atlattktan ve bilhassa Vietnam'n Kampuchea'y igalinden sonra, istikamette faaliyette bulundu. Birincisi, Pol Pot'un Kzl Khmerlerine yardm ettii gibi, in'den gelen yardmlar da Kzl Khmer'lere geirdi, kincisi, in'le olan mnasebetlerini gelistirdi.ncs ASEAN lkeleri Tayland' destekledikleri gibi, ayn zamanda Amerika ile de tekrar eski mnasebetlere dnme zaruretini hissettiler. Bilhassa Amerika Tayland'a asker yardmn arttrd. Zira, Tayland'n Kzl Khmer'lere yardm etmesi Vietnam' bsbtn sinirlendirdi. Bu sebeple, Vietnam Tayland snrlarna asker yd gibi bilhassa 1980 ylnda Tayland snrlarndan ieri girmeye balamt. Vietnam'n amac, Kzl Khmer'leri Kampucheo topraklarndan tamamen srmek ve ayn zamanda da Tayland'daki rejimi devirmekti.

Kampuchea'daki Heng Samrin rejimi, lkeye Vietnam tarafndan yani dardan zorla kabul ettirilmi bir rejim olduu iin Birlemi Milletler tarafndan tannmad gibi, gerek Batllar ve gerek ASEAN lkeleri, Heng Samrin rejimine kar mcadele eden gruplar ve kurulular biraraya getirip birletirmek suretile gl bir mcadele yaratmaya almlardr. Bunlar, Pol Pot'un liderliindeki Kzl Khmerler, Son Sann liderliindeki Khmer Halknn Milli Kurtulu Cephesi ve Prens Sihonouk taraftarlardr.Lkin bugne kadar Heng Samrin rejimine ve Vietnama meydan okuyacak kadar gl bir kuvvetin ortaya kt sylenemez.Vietnam Sava denen ve 1965'de balayp 1973 yl balarna kadar sekiz yl devam eden, Amerika'nn Kuzey Vietnam'la mcadelesi, Amerikan tarihi bakmndan olduu kadar, sava sonras milletleraras mnasebetlerin gelimesi asndan son derece enteresan ve mhim bir hdise tekil eder. Vietnam sava, bir sperdevlet'in, 17 milyonluk bir kck lkede batakla nasl saplandnn da bir hikyesidir. Bu, ayn zamanda, ar tabiat artlarndan iyi yararlanan bir gerilla taktiinin, en mkemmel konvansiyonel silhlar karsndaki zaferinin de bir ifadesidir. Nihayet, 1861-1865'denberi, yani son yz yl ierisinde ilk defa, Amerikan halk, manasz ve amasz bulduu bu sava dolaysile federal hkmete kar bakaldrmtr.Amerika'nn Vietnam'a bulamas birdenbire olmam, yava yava gelien bir politikann neticesi olarak ortaya kmtr.

1954 Temmuzun daki Cenevre anlamalar ile Laos, Kamboya. Kuzey ve Gney Vietnam bamsz devletler olmulard. Yalnz, 17'nci enlemin kuzeyinde bulunan Kuzey Vietnam'da Ho Chi Minh liderliinde bir komnist rejim bulunuyordu. Bu rejimin daha kuzeyinde ise in gibi bir komnist dev vard. Onun da kuzeyinde, Sovyet Rusya gibi bir komnist sperdevlet bulunmaktayd.

Meseleye bu adan baknca, Kuzey Vietnam Asya'daki byk komnist blokun bir ileri ucu, bir ileri karakolu idi ve bu hali ile de btn Hindiini ktas iin muhtemel bir tehdit ve tehlike idi. Bu sebeple Amerika, 1954'den sonra Vietnam'da ve genel olarak Hindiini de Fransa'nn yerine geti ve Asya komnist bloku ile SEATO yelerinin meydana getirdii anti-komnist gney-dou Asya arasnda bir tampon tekil eden Gney Vietnam ile yakndan ilgilenmeye balad.

Gney Vietnam'da 23 Ekim 1955'de yaplan bir referandumda imparator Bao Dai drld ve Vietnam'n bana Ngo Dinh Diem geti. Koyu bir komnist aleyhtar olan Diem'i Amerika hemen 26 Ekimde tand ve Diern de ilk gnden itibaren Amerika'ya dayanma yoluna gitti. Diem 8-10 Mays 1957'de Amerika'y ziyaret etti ve yaynlanan ortak demete, in'in de ad zikredilerek, blgede komnizmin ykc faaliyetlerini gittike arttrmakta olduuna dikkat ekildi.

Dier taraftan, 1954 Cenevre anlamalarna gre, Kuzey ve Gney Vietnam seimler yoluyla birletirilecekti. Secimler 1956 ylnda yaplacakt. O zamanki genel kanaat odur ki, eer 1956 ylnda seimler yaplm olsayd, Ho hi Minh Gney Vietnam'da da seimleri kazanabilirdi. Bunu bildii iindir ki, Gney Vietnam diktatr, katolik ve antikomnist Diem bu seimlere yanamad. Amerika da Diem'i destekledi.

Ho hi Minh 1957 ylna kadar bekledi. Diem'in seime yanamadn grnce, Diem hkmetini devirmek iin, Gney Vietnam'daki Viet Cong vastasile youn terrist faaliyetlerine ve gerilla mcaddelerine giriti. Viet ong'un Gney Vietnam'da yaratt huzursuzluk o derece ciddi bir hal ald ki, Bakan Eisenhower 4 Nisan 1959'da yapt bir konumada, 12 milyon nfuslu Gney Vietnam'n komnist kontrol altna dmesinin, 150 milyonluk bir blgeyi tehlikeye sokacan, Amerika iin ve hrriyet iin ykc bir gelimeyi balatacan, bundan dolay Amerika'nn gvenlii ve milli menfaatleri iin Gney Vietnam'a ekonomik ve asker yardmn yaplmas gerektiini sylyordu. Amerika'nn Vietnam'a bulamas byle balad. Bakan Eisenhower 1960 Kasmnda grevden ayrldnda ve Kennedy Bakanlk seimlerini kazandnda, Amerika'nn Gney Vietnam'da 1000 asker danman bulunuyordu. Bakan Kennedy 22 Kasm 1963 gn ldrldnde ise, bu danmalarn says 17.000 olacaktr. Bu arada 70 danman da ldrlmt. Amerika ilk kayplar vermeye balamt.

Amerika'nn yeni Bakan John F. Kennedy 20 Ocak 1961'de grevine resmen balad zaman Viet Cong'un faaliyetleri ile Gney Vietnam'da durum daha da ktlemiti. Bu sebeple Kenndy, Bakan Yardmcs Lyndon B. Johnson', durumu yerinde incelemek zere, 1961 Maysnda Gney Vietnam'a gnderdi. Johnson ve Diem arasnda yaplan grmeler sonunda, 13 Moys 1961'de yaynlanan ortak bildiride, Gney Vietnam'da mevcut olan gerilla sava ve Komnist Imparatorluu'nun Hr Vietnama yapt bask karsnda alnmas gereken tedbirler 8 madde halinde belirtiliyordu ki, bu tedbirler arasnda Amerika'nn asker yardm ile uzman yani danman yardm bata geliyordu.

Bu durum karsnda Kennedy iki bask arasnda kalmtr. Askerlere gre Gney Vietnam'a Amerikan askeri gnderilmeliydi. Dileri Bakanl ise, bunun tehlikeli sonular dourabileceini ve Amerika'y Vietnam'da Fransa'nn durumuna drebilecei grn ileri srd. Bakan Kennedy bu iki grn arasnda yer ald ve Gney Vietnam'daki Amerikan asker danmanlarnn saysn arttrd, 1963 Kasmnda bir sukaste kurban gittiinde, danmanlarn says 17.000'i bulmutu. Fakat bu meseleye are olmad.

te yandan, Gney Vietnam'da Diem'in diktatrl her geen gn halk iin ekilmez hale gelmeye balamt. Bu sebeple, siyas reformlar yapabilecek bir idareyi ibana getirmek amac ile ve Amerika'nn destekledii bir darbe ile, Diem 1963 Aralk aynda iktidardan drld ve yerine General Duong Van Minh bakanlnda bir Asker htill Konseyi geti.

Kennedy'nin ldrlmesinden sonra, Anayasa gerei, Bakanla, Bakan Yardmcs Johnson geti. Johnson'la beraber Amerika'nn Vietnam politikas da yeni bir safhaya girdi. Daha dorusu Amerika Vietnam savana fiilen bulat. Zira, 2 Austos 1964 gn Tonkin Krfezinde Amerikan donanmasna ait Maddox destroyeri Viet Minh (Kuzey Vietnam) gemilerinin saldrsna urad. 4 Austos gn bu saldrlar dier Amerikan gemilerine de yneldi. Amerikan donanmas bu saldrlar pskrtmekle ve iki Viet Minh gemisini batrmakla beraber, hukuken Viet Minh Amerika'ya saldrda bulunmu olmaktayd. Bu sebeple, Bakan Johnson 5 Austos'ta Kongre'ye gnderdii mesajda, komnizmin saldrlarna kar Amerika'nn kararlln gstermesini ve bu saldrlara kar koymada, asker kullanma da dahil, Bakana yetki verilmesini istedi. Kongre ise, 10 Austosta ald ortak kararnda,Bakana, Amerikan silhl kuvvetlerine kar vukubulacak her trl saldry defetmek ve Amerika'nn SEATO antlamas erevesi iindeki taahhtlerini yerine getirmek iin, Amerikan askerlerinin kullanlmas da dahil, her trl tedbiri alma yetkisini verdi. Karar, Senato'da 2'ye kart 88 ve Temsilciler Meclisinde de sfra kar 416 oyla kabul edilmiti.

Amerika'nn bu kararll, Viet Minh'in cesaretini kraca yerde, gneydeki faaliyetlerini daha da arttrd. Bunun zerine Bakan Johnson Kuzey Vietnam' mzakere masasna oturtabilmek amac ile, 1965 ubatndan itibaren Kuzey Vietnam' bombalatmaya balad. Maksad, Viet Minh gerillalarnn gcn kaynanda yok etmekti. Bu sebeple asker hedefler bombardman ediliyordu. Bu bombardmanlar yl srecektir.

Fakat bombardmanlar istenen neticeyi vermedi. Zira Ho Chi Minh, Amerika'nn havadan yapt baskya, karada kendi basksn arttrarak cevap verdi. Yani, Gney Vietnam'a szmalar ve gerilia faaliyetleri bsbtn artt. Bu ise Amerika'y, Vietnam' Amerikan askeri ile savunmaya evketti. 1965 Maysnda Gney Vietnama 80.000 asker gnderildi. Bu say giderek artacak ve 600 bine yaklaacaktr.

Vietnam'a asker gnderilmesi Amerika'nn kendi iinde byk alkantya sebep oldu. Zira Amerikan askeri lmeye balaynca Amerikan kamu oyunda tepkiler artmaya balad. Byk ehirlerde ve bilhassa niversitelerde Vietnam savana kar protesto gsterilerine giriti. Genlik Vietnam savasnn ve orada lme gereinin sebebini anlayamyordu. Vietnam sava, Amerikan kamu oyu iin sebebi anlalamayan manasz ve amasz bir sava haline gelmiti. O kadar ki, Amerikan Kongresi de Bakan Johnson'n aleyhine bir tutum almaya ve Johnson'n yanl deerlendirme ile kendilerini yanlttn sylemeye balad.

Amerika'nn Avrupal mttefikleri de Amerika'nn Vietnam macerasn tasvib etmediler. Bat ittifak Vietnam'da bir prestij yaras alrken, te yandan Amerika kendi mttefiklerine yeteri kadar danmadan bir maceraya girmiti ki, bu macerann sonu Bat Avrupa'y da iin iine ekebilirdi. Bu konuda en fazla tepki gsteren de Fransa oldu.

Halbuki Amerika'nn bu sava deerlendirmesindeki faktrler yle idi.

Amerika Gney-Dou Asya ile Pasifii kendi mill menfaatlerinin ve gvenliinin hayat bir blgesi olarak telkki ediyordu. II. Dnya Sava�nda Japonya ile atmaya srklenmesinin sebebi de, in'i korumaktan ziyade, Japonya'nn gneye sarkp Gney-Dou Asya ve Pasifii tehdit etmesiydi.

Kuzey Vietnam'a da bu sefer in asndan bakyor ve Kuzey Vietnam' in'in bir uzants olarak gryordu. Bilhassa in'in 1959 da Tibet'i igali ve 1962'de de Hindistan'a saldrmas, 1964'de in'in kendi atom bombasn yapmas ve nihayet 1965'de Savunma Bakan Lin Piao'nun Gney-Dou Asya'dan sz etmesi, Amerika'nn bu konudaki endielerini arttran gelimeler olmutur. Btn bunlardan baka, Vietnam'n yzlerce yl in hkimiyeti altnda yaam olmasn ve ayrca, in Vietnam'a hkim olduu takdirde, blgede yaayan geni in aznlklarn da harekete geirebileceini de unutmamak gerekir.

Bununla beraber, Bakan Johnson, bir yandan Vietnam savanda trmanmaya giderken, te yandan da, eitli kanallardan bar iin teebbslerini de eksik etmedi. Bu teebbsler 1966-1967'de younlat.Bu gelimelerin neticesi olarak 1968 Maysnda Paris'te Kuzey Vietnam ve Amerika arasnda bar grmeleri balad ve grmeler biraz ilerleyince de, Bakan Johnson 31 Ekim 1968 tarihinden itibaren Vietnam'n bombardmann durdurdu.

Bu arada Johnson, 31 Mart 1968'de yapt bu konumada, �Vietnam sava karsnda Amerikallar birlik ve btnle davet etti ve bu birlik ve btnln korunmas iin, kendisinin 1568 Kasmndaki bakanlk seimlerine adayln kovmayacan bildirdi.

1968 Kasmnda yaplan Bakanlk seimlerini Cumhuriyeti Partiden Richard Nixon kazand. Nixon, 20 Ocak 1969'da Babakanlk grevine baladnda Vietnam'da 540.000 Amerikan askeri bulunuyordu ve 31.000 Amerikan askeri de Vietnam'da lmt. Bu sebeple Nixon ve Dileri Bakan Henry Kissinger, Vietnam politikasna yeni bir ekil verdiler. Buna gre, Amerika bir yandan Vietnam'daki askerini yava yava geriye ekerken, bir yandan Kuzey Vietnam'n bombalanmas daha da arttrlacakt. Bunun da sebebi, Kuzey Vietnam' bara zorlamakt. Nitekim, Nixon idaresi btn bunlar yaparken Paris'te devam etmekte olan bar grmelerini de hzlandrmaya alt. Nixon, Amerika'y Vietnam bataklndan ekip karmaya kararl idi. Bundan dolay 1969 Hazirannda 25.000 Amerikan askerini Vietnam'dan ekti. 1971 yl sonlarnda geri ekilen asker says 200.000'i bulacaktr. Bu arada da, Nixon, 1969 Temmuzunda Pasifik blgesinde yapt bir gezi srasnda, 25 Temmuzda Guam adasnda yapt basn toplantsnda, Guam Doktrini veya Nixon Doktrini denen grlerini ortaya att.ibirlii yolu ile bar (peace through partnership) prensibine dayanan bu grlere gre, Amerika bundan byle dnyann neresinde olursa olsun, Vietnam rnei savalara girmeyip .Mttefiklerine Amerikan askerini kullanarak deil, ekonomik ve asker yardm suretiyle destek olacakt, Nixon Doktrini, bir bakma, 1957 Ocak tarihli Eisenhower Doktrinin tersi oluyordu. nk Eisenhower Doktrini Amerikan askerinin kullanlmas esasna dayanmaktayd.

Paris'te srmekte olan bar grmeleri ancak 1973 yl banda bir neticeye ulaabildi. Bunda, 1972 ylnda Amerika'nn in'le mnasebetlerini dzeltmesi ve ayrca Sovyet Rusya ile Amerika arasnda 1972 Maysnda SALT-I antlamasnn imzas byk rol oynamtr nk, Kuzey Vietnam'n iki destekisi olan, hem Sovyetlerin ve hem de in Halk Cumhuriyeti'nin, Amerika'nn Vietnam'da skk bir durumda bulunduu bir srada, bu lke ile mnasebetlerini yumuatmas, Kuzey Vietnam iin msbet bir gelime deildi, Ho Chi Minh, bir yalnzlk ihtimalinden ende etti. Kald ki, Amerikan bombardmanlarnn Kuzey Vietnam'da yapt tahribat da yle kolay onarlacak cinsten deildi. lke gerekten harap bir duruma girmiti. Bu faktrler, Ho Chi Minh'i sava sona erdirmeye sevketti.

Amerika'ya 55.000 Amerikan askerinin lmne malolon Vietnam bar Paris'te 27 Ocak 1973'de imzaland.Esas metni 23 maddeden ibaret olan bu bar ile, 1954 Cenevre anlamalarna dnlyor, yani 17'nci enlem yine Kuzey ve Gney Vietnam arasnda snr oluyordu. Amerika altm gn iinde Vietnam'daki btn askerini ve malzemesini geri ekecek ve mevcut slerini de tasfiye edecekti. Buna mukabil, Kuzey Vietnam da Gney Vietnam halknn kendi kaderini kendisinin tayin etmesine ve istedii siyas rejime kendisinin karar vermesine mdahale etmeyecekti. Kuzey ve Gney Vietnam'n birletirilmesi, kuvvet ve zor yoluyla deil, iki tarafn aralarnda yapacaklar mzakereler, karlkl anlama ve bar yoluyla gerekletirilecekti. Bundan baka, Kamboya ve Laos'un tarafszlna ve bamszlna taraflar tam sayg gstereceklerdi, Nihayet, Kuzey Vietnam ile Amerika arasnda meydana gelen bu yeni mnasebet dzeni dolaysiyle, sava yaralarnn sarlmasnda ve kalknmasnda Amerika, Kuzey Vietnam'a yardm edecekti.

Amerika, bu bar ile nihayet yakasn Vietnam'dan kurtarmaya muvaffak olmutu. Lkin Vietnam meselesi bu bar ile kapanmad. Bar ancak 22 ay devam edebildi. Bu srenin sonunda Gney Vietnam komnistlerin eline geti.

Amerika, Vietnam'dan ekildikten sonra, Gney Vietnam'n yaklak 1 milyon kadar askeri, 1.600 ua ve 600 tank vard. Fakat, Viet Cong gerillalarnn faaliyeti dolaysile, bu asker sabit mevkileri savunmakta idi. Saldr gc yoktu. Dier taraftan, Vietnam savann Amerikan kamu oyunda uyandrd tepki dolaysile, bartan hemen sonra Amerikan Kongresi de Gney Vietnam'a yaplan yardmlar, azaltmaya balad. Asker yardm 1 milyon dolardan 700 milyona ve ekonomik yardm da 750 milyon dolardan 425 milyona indirildi. Buna karlk Gney Vietnam'daki asker durum da iyi deildi. Saygon rejimine kar savaan Vietnam Halk Ordusunun gneyde 200.000 askeri bulunuyordu. Viet Cong gerillalarnn kuvveti de 100.000 civarnda idi. Btn bunlara bir de Saygon hkmeti iindeki suistimalleri ilve etmek gerekiyordu.

Bu artlardan yararlanan Kuzey Vietnam 1974 Aralk ay balarnda Kamboya'dan Mekong Nehri deltasndan Gney Vietnam'a doru saldrlara geti. Bu saldrlar Kuzeyden ve dier yerlerden de yaplan bir ok saldrlar takip etti. Bu saldrlar o kadar abuk geliti ki, Gney Vietnam balca birer birer komnistlerin eline gemeye balad. Gney Vietnam ordusu bu saldrlar karsnda abucak kt. En son 30 Nisan 1975'de bakent Saygon'un komnistlere teslim olmas ile, btn Vietnam, otuz yllk bir mcadeleden sonra komnistlerin kontrol altna girmi oluyordu. Bu ise Gney-Dou Asya blgesindeki kuvvet mnasebetlerinin yapsnda mhim deiiklikler meydana getirerek yeni bir dnemi aacaktr.

VETNAM SAVAINDAN SONRA

Kuzey Vietnam'n Gneyi ele geirmesi ve bu suretle, II.Dnya Sava'ndan sonra blnm olan bu lkeyi kendi kontrol altnda birletirmi olmas, bir dier blnm lkenin kuzeyi olan Kuzey Kore'yi de harekete geirdi. Komnist Kuzey Kore'nin lideri Kim II Sung 1975 Nisannda Peking'i ziyaret ederek Gney Kore'ye kar giriecei hareket iin in'den destek istedi, Halbuki imdi in'in gney-dou Asya gelimelerine bak ok farkl idi ve in�in deerlendirmelerinde Sovyet faktr ar basyordu. Bu sebeple in, Kuzey Kore'nin girimek istedii teebbs desteklemeye yanamad. Kald ki, Kuzey Kore'nin niyetini sezinleyen Birleik Amerika, hemen arln Gney Kore'nin yanna koydu ve Gney Kore'ye herhangi bir saldr halinde Amerika'nn her trl yardm yapacan bildirdi. Bu durum karsnda. Kim II Sung hevesinden vazgemek zorunda kald.

Kuzey Vietnam'n Gney Vietnam' igali, gneydogu Asya'nn dier lkelerinde byk bir tel ve korkuya sebep oldu ve tarafszlk eilimlerini kuvvetlendirdi. Bunun birinci sebebi, gerill sova ve ykc faaliyetlerde Kuzey Vietnam'n gerekten yetenekli olduunun ortaya kmas idi. kincisi ise, Gney Vietnam'n teslim olmas ok miktarda Amerikan silh ve asker malzemesinin komnistlerin eline gemi olmasyd. O zaman Amerikan Savunma Bakanlnn tahminlerine gre, 2 milyar dolarlk Amerikan silh komnistlerin eline gemiti.

Gerekte, Vietnam'n hemen yeni bir saldrya geecek hali yoktu. Fakat blge lkeleri, belirttiimiz sebeplerden dolay, korkuya kapldlar. 1967'de kurulan ASEAN (Gney-Dou Asya Devletleri Birligi - Association of South-East Asian Nations) yelerinden Malaysia, Tayland ve Filipinler, hemen in'le diplomatik mnasebetler kurdular.Vietnam'a kar in'de bir denge unsuru aryorlard. Zira, biraz aada aklayacamz zere, Vietnam meselesi Sovyet Rusya ile in arasnda daha 1975 Maysndan itibaren yeni bir mcadele konusu olduu gibi, eski ad ile Kamboya, fakat 1975'den itibaren yeni ad ile Kampuchea'nn Vietnam ile aras bozulacak ve Vietnam, Sovyet Rusya'ya dayanma yoluna giderken, Kampuchea da gvenliini in'in kanadnn altnda bulacaktr.

Dier taraftan, Vietnam'n tepkisini ekmemek iin, Malaysia Gney-Dou Asya'nn bir tarafszlk blgesi olmasn teklif ederken, Tayland ve Filipinler, lkelerindeki Amerikan askerlerinin ekilmesini istediler. Bunun neticesi olarak, 24 Eyll 1975'de SEATO datld.

Bu lkelerin iinde en fazla korkuya kaplan, Laos ve Kamboya'ya karadan ve Vietnam'a da denizden komu olan Tayland idi. Hatta Tayland gneydou Asya'da kurulacak yeni bir gruplamaya Kamboya, Laos ve Vietnam' da katmak gibi baz tasarlarn peinde oldu ise de, bu srada Hanoi'nin meseleleri ve tasarlar bambaka idi.

Mamafih 1975 yl sonlarna doru ortalk sakinlemeye balaynca gneydou Asya blgesinin heyacan da gemeye balad ve bu blge lkeleri yine gvenliklerini, Amerika'nn blgeye olan alkasna balamaya baladlar. in yine bu lkeler iin bir dayanak unsuru olmaya devam etti. Zira, Vietnam'n 1978 Aralk ay sonundan itibaren Kampuchea'y igale balamas, in ile blge lkeleri arasnda dolayl bir menfaat ortakl ortaya kard.

VETNAM'IN KAMPUCHEA'YI GAL

Eski ad ile Kamboya, yeni ad ile Kampuchea, 1954 Cenevre anlamalar ile bamsz olmakla beraber 1941-1970 arasnda Prens Sihanouk'un idaresinde katm ve 1970 ylnda da Mareal Lon Nol'un yapt bir darbe ile Sihanouk iktidardan drlmtr. Fakat Lon Nol�un diktatrlne kar, ordunun iinden de olmak zere eitli evrelerden muhalefet ortaya kmakla beraber Kzl Khmer'ler (Khmer Rouge) denen Kamboya komnistlerinin mcadelesi daha messir olmutur. nk Kzl Khmer'leri Kuzey Vietnam desteklemekteydi. Yani, Kuzey Vietnam, Gney Vietnam'a kar mcadele ederken Kamboya'da da Kzl Khmer'ler Lon Nol rejimine kar mcadele etmekte idiler. Fakat Kzl Khmerlerin en byk destekisi in Halk Cumhuriyeti idi. in, Kzl Khmer'lere silh ve malzeme yardm yaparken, Kuzey Vietnam da Vietnam Halk Ordusundan 30.000 kiilik bir kuvvetle Kzl Khmer'lere yardm etmekteydi.

1973 Ocak aynda Kuzey Vietnam'n Amerika ile bar yapmas Kzl Khmerlerin houna gitmese de, mcadelelerine devam ettiler ve 17 Nisan 1975'de bakent Phnom Penh'in Kzl Khmerlerin eline gemesi ile Kamboya da komnistlerin kontrol altna giriyor ve lkenin yeni ad Kampuchea oluyordu. nk Kamboya Komnist Partisi 1973'de Kompuchea Komnist Partisi adn almt.

Kampuchea komnistlerinin 1975'te lkeye hkim olmasndan sonra, Kampuchea ile Vietnam'n mnasebetleri gittike bozularak 1977'den itibaren atmalara dnmeye balad. Bu gelimede iki sebep mhim rol oynamtr. Birincisi, daha 1950'lerden itibaren Vietnam komnistlerinin Kamboya komnist partisi zerinde kurduu hkimiyettir. Bu ise, Kamboya komnistlerini, Kamboya'nn menfaatlerini bir tarafa brakarak Vietnam Komnist Partisi'nin kendi karlarna gre izdii izgiye uyma zorunluluunda brakmtr. Yani, bu ibirlii Kamboya'nn deil, Kuzey Vietnam'n menfaatlerine gre ekillenmitir. Bu ise Kamboya komnistlerini memnun etmemitir. Burada ikinci faktr ortaya kmaktadr. Vietnam'n menfaatlerinin Kamboya'nn menfaatlerinin stnde tutulmas Kamboya komnistlerini memnun etmemitir; nk, 17. yzyldan 19. yzyla kadar, Kamboya'deki Khmer Krall ile Vietnam Krall arasnda daima rekabet ve mcadeleler olmu ve bu sebepten de Khmer'lerin Vietnamllara kar bir sempatisi mevcut olmamtr. Khmerlerin Vietnamllara kar bu tarih dmanl iki lke komnist partileri arasndaki mnasebetleri de tesir altna almaktan geri kalmamtr. Ayrca, Kuzey Vietnam, Gney Vietnam'a kar yrtt mcadele srasnda Kamboya topraklarn da kullanm, daha nce de belirttiimiz gibi, buraya asker sokmu ve 1975'den sonra da bu askerlerini Kamboya topraklarndan ekmedii iin, bu snr topraklarnda Kampuchea ile Vietnam kuvvetleri arasnda yl srecek bir atmalar dnemi balamtr.

atmalarn iddetlenmesi 1977 Aralk aynn son gnlerinde olmutur. Vietnam bu atmalarda Kampuchea kuvvetlerine 8 bin kiilik bir kayp verdirmitir. Bu sebeple Vietnam 1978 ubatnda Kampuchea'ya atmalar durdurmay, snrn her iki tarafnda 5 Klm geniliinde askerden arnm blge tesisini ve birbirlerinin iilerine karmamay ngren bir antlama yapmay teklif etmi ise de, bu teklif Kampuchea tarafndan reddedildii gibi, Vietnam topraklarna Kompuchea saldrlar devam etti.

Bu srada in'in sahneye girdiini grmekteyiz. nk Vietnam'n Sovyet Rusya'ya kaymaya balamas zerine Kampuchea da in'e yanamaya balad. in balangta Kampuchea'y yattrarak blgede yeni bir atmann kmasn nlemek istedi. in'in basks zerine Kampuchea 1978 Maysnda, Vietnam'a, atmalarn durdurulmasn ve Vietnam'n, Kampuchea'nn toprak btnl ile bamszlna sayg gstermeyi taahht etmesini ngren bir anlama teklif etti. Bunu da Vietnam reddetti. Reddettii gibi, Kampuchea'dan kaan halk eiterek, Aralk 1978 banda Kamboun Mill Selmeti iin Birleik Cephe ad le bir tekilt kurdu. Ayrca Vietnam, Kampuchea snrlarna 12 tmenlik yani 200.000 kiilik bir kuvvet ym bulunuyordu.

Kompuchea ile Vietnam'n mnasebetleri bu ekilde ktleirken, in-Vietnam mnasebetleri de giderek bozulmakta idi Vietnam, Kampuchea snrna asker yarken in de Vietnam snrna asker ymaya balad. Bu durum Vietnam' Sovyetler Birliine daha ok yaklatrd ve 3 Kasm 1978'de Vietnam ile Sovyetler Birlii arasnda bir Bar, Dostluk ve ibirlii Antlamas imzaland. Bu antlamann 6'nc maddesi ittifaka yakn bir hkm tamaktayd. nk bu maddeye gre, taraflardan biri saldr veya saldr tehdidi ile karlarsa, taraflar gerekli tedbirleri almak amac ile, derhal birbirlerine danacaklard. Bu suretle Vietnam, in'in karsna Sovyetleri karmak suretile dengeyi salyor ve arkasndan emin bir duruma geliyordu.

Vietnam, 27 Aralk 1978 gn, tanklarla ve zrhl aralarla desteklenen 120.000 kiilik bir kuvvetle Kampuchea'ya kar saldrya geti. 1975'ten beri lkeyi, diktatrln tesinde, tam bir zulm ve ikence ile idare eden Pol Pot rejimi Vietnam'n saldrsna fazla dayanamad. 7 Ocak 1979 gn bakent Phnom Penh Vietnam kuvvetleri tarafndan igal edildi ve Pol Pot da yanna ald bir ksm kuvvetle Tayland snr yaknlarndaki dalk ve ormanlk blgelere kat. Pol Pot�un komutasndaki 30 bin kadar Khmer Rouge (Kzl Khmer) kuvveti, bundan sonra gerilia muharebelerine balayacaktr ki, Tayland ve in Pol Pot'u destekleyeceklerdir.

Bakent Phnom Penh'in dtnn ertesi gn, 8 Ocak 1979 da, Pol Pot�un muhaliflerinden Heng Samrin, kendi bakanlnda bir Kampuchea Halk ihtill Konseyi kurdu ve Kampuchea Halk Cumhuriyeti'nin de kuruluunu iln etti. Bununla beraber, Vietnam'n Kampuchea'y istil ve igali dnyada o kadar tepki uyandrd ki, Sovyetlerin btn abalarna ramen, Kampuchea'y Birlemi Milletler�de Heng Samrin deil, Pol Pot rejimi temsil etmeye devam etti.

N'N VETNAM'A SALDIRISI

Vietnam'n Kcmpuchea'y gali, in-Vietnam mnasebetlerinde barda taran damla oldu. Vietnam'n 1978 Kasmnda Sovyetlerle ittifaka yakn bir antlama imzalamas ve arkasndan da Kampuchea'y igali, in'i son derece sinirlendirdi. nk Vietnam imdi btn gneydou Asya'ya hkim olma yolundayd. u halde, in'e gre, meydann bo olmadn ve Sovyetlere dayanmann da pek ie yaramyacan Vietnam'a gstermek gerekliydi. Yani: Vietnam'a �bir ders� verilmeliydi.

in 17 ubat 1S79 gn 100 bin kiilik bir kuvvetle Vietnam snrlarndan ieri girmeye balad. Kuzey Vietnam'da bir ksm topraklar igal ettikten sonra, bu asker harektla tasarlanan amacn gereklemi olduunu bildirerek 16 Martta kuvvetlerini geri ekti.

in'in Vietnam'a yapt saldrnn Vietnam zerinde ok fazla messir olduu sylenemez. Belki Vietnam'a bir in faktrnn varln gsterdi, lkin Vietnam'n politikasnda mhim deiiklik meydana getirmedi. Aksine, Vietnam'n d politikas, in'e ramen iki istikamette gelime gsterdi.

Bunlardan biri: Vietnam ile Sovyetler Birlii arasndaki mnasebetlerin daha da sklamasdr. in-Vietnam sava srasnda, bir tanesi fze taycs olmak zere, 14 Sovyet sava gemisi Vietnam'n Cam Ranh krfezine geldi. 1979 Maysnda da bir Sovyet denizalts yine ayn krfeze geldi ki, ilk defa bu sularda bir Sovyet denizalts grnmekteydi. Vietnam, Sovyetlere bu kylarda resmen herhangi bir deniz ss vermemekle beraber, Sovyet sava gemileri bilhassa Donang deniz ssnn kolaylklarndan yararlanmaya balamlard.

Vietnam-Sovyet mnasebetlerinin gelimesi bu kadarla da kalmad. Vietnam ekonomik bakmdan da her geen gn Sovyetlere dayanmak zorunda kald. Daha nce de belirttiimiz gibi, Vietnam sava 1975'de sona erdii zaman, bilhassa Kuzey Vietnam bir harebe halinde idi. Savan ykntlarn tamir etmek ve lkenin kalknmasn hzlandrabilmek iin Sovyetlerden yardm ald. Kampuchea'nn igali ise, Vietnam'a yeni ekonomik dertler kard. nk yldr iktidar elinde tutan Pol Pot ve rejimi, lkede tam bir zulm idaresi tatbik etti. Bu zulm bilhassa aydnlara ynelmiti. Bir ok aydn ldrld gibi, bir ou da krsal alanlarda ok g artlarda almaya zorlanmt. Daktilo, televizyon, otomobil gibi medeni vastalar, yozlam bir hayatn unsurlar olarak yasaklanmt Ksacas, Vietnam'n Karnpuchea'ya saldrs ne kadar gayr insan ve medeniyetten uzak bir hareket olmu ise, Pol Pot rejimi de o kadar gayr insan ve gayr medeni idi. Dolaysile, Vietnam Kampuchea'y tam bir perianlk iinde buldu. Yeni lider, Vietnam'n kuklas Heng Samrin ve Vietnam, Kampuchea'nn ekonomik problemlerinin zm iin de srtn Sovyet Rusya'ya dayamak zorunda kald.

Btn bu skntlara ramen, Vietnam Hindicini blgesindeki yaylma ve genilemesini arttrmaktan da geri kalmad. D politikasndaki ikinci mhim gelime buydu. Bu gelime de iki istikamette oldu. Laos'ta da bir komnist rejim olmakla ve bu rejim de Sovyet Rusyaya dayanmakla beraber, Laos'un iinde de mevcut rejime kar bir hareket balamt. Bu sebeple Vietnam, 1979 ylnda Laos'a 50.000 kiilik bir kuvvet sevketmi bulunuyordu. Yani Laos da Vietnam'n kontrol altna girmiti. Mamafih, 1980 Eyllnde Laos'un Champassak eyaletinde Laos Halknn Milli Kurtulu Birleik Cephesi kurulmu ise de, bu kurulu kuvvetli ve messir bir organizasyon olamamtr.

Dier taraftan Vietnam ,Pol Pot'un Tayland'dan ve Tayland vastas ile in'den devaml yardm almas sebebile 1979 ylndan itibaren Tayland zerindeki basksn arttrd. Zira, Tayland, 1975 Vietnam okunu atlattktan ve bilhassa Vietnam'n Kampuchea'y igalinden sonra, istikamette faaliyette bulundu. Birincisi, Pol Pot'un Kzl Khmerlerine yardm ettii gibi, in'den gelen yardmlar da Kzl Khmer'lere geirdi, kincisi, in'le olan mnasebetlerini gelistirdi.ncs ASEAN lkeleri Tayland' destekledikleri gibi, ayn zamanda Amerika ile de tekrar eski mnasebetlere dnme zaruretini hissettiler. Bilhassa Amerika Tayland'a asker yardmn arttrd. Zira, Tayland'n Kzl Khmer'lere yardm etmesi Vietnam' bsbtn sinirlendirdi. Bu sebeple, Vietnam Tayland snrlarna asker yd gibi bilhassa 1980 ylnda Tayland snrlarndan ieri girmeye balamt. Vietnam'n amac, Kzl Khmer'leri Kampucheo topraklarndan tamamen srmek ve ayn zamanda da Tayland'daki rejimi devirmekti.

Kampuchea'daki Heng Samrin rejimi, lkeye Vietnam tarafndan yani dardan zorla kabul ettirilmi bir rejim olduu iin Birlemi Milletler tarafndan tannmad gibi, gerek Batllar ve gerek ASEAN lkeleri, Heng Samrin rejimine kar mcadele eden gruplar ve kurulular biraraya getirip birletirmek suretile gl bir mcadele yaratmaya almlardr. Bunlar, Pol Pot'un liderliindeki Kzl Khmerler, Son Sann liderliindeki Khmer Halknn Milli Kurtulu Cephesi ve Prens Sihonouk taraftarlardr.Lkin bugne kadar Heng Samrin rejimine ve Vietnama meydan okuyacak kadar gl bir kuvvetin ortaya kt sylenemez.